Οροπέδιο Λασιθίου, η φύση στις δόξες της

 

Η φήμη του ξεπερνά κατά πολύ το μέγεθός του, αφού το Οροπέδιο Λασιθίου είναι από τους πιο ξακουστούς τουριστικούς προορισμούς της Ελλάδας. Επιπλέον είναι ένα από τα μεγαλύτερα παραδοσιακά αιολικά πάρκα με τον χαρακτηριστικού τύπου ανεμόμυλο.


Στην επαρχία Λασιθίου ανεμόμυλοι πρωτοεμφανίστηκαν στην θέση "Ζάρωμα", δυτικά του χωριού Μέσα Ποτάμοι. Οι φτερωτές τους είχαν ψάθα αντί πανιά. Λειτούργησαν μέχρι το 1867, οπότε και καταστράφηκαν από τους Τούρκους στην 10ημερη μάχη του Λασιθίου το Μάιο του 1867. Για δέκα χιλιάδες μύλους που αντλούσαν νερό για τις καλλιέργειες κατά τη δεκαετία του ’50 γίνεται λόγος, ωστόσο σήμερα άσπρα πανιά θα δείτε πλέον μόνο σε 18 ανεμόμυλους, συγκεντρωμένους στην πλευρά του Πινακιανού. Ο «Σπιρτοκούτης» (Εμμανουήλ Παπαδάκης) ήταν αυτός που επινόησε τον πρώτο ξύλινο ανεμόμυλο με τα άσπρα πανιά, ενώ ο «Μαρκοστεφανής» (Στέφανος Μαρκάκης) εισήγαγε την αιολική ενέργεια στην εποχή του σιδήρου, κατασκευάζοντας τον πρώτο μεταλλικό μύλο. Το οροπέδιο Λασιθίου ήταν ανέκαθεν λημέρι και στρατηγείο όλων των επαναστατών της Κρήτης. 

'Εντεκα χιλιόμετρα σε μήκος και έξι περίπου σε πλάτος, ο γύρος του Οροπεδίου με το αυτοκίνητο, μετά βίας ξεπερνά τα 20 χιλιόμετρα. Η πανέμορφη αυτή κυκλική διαδρομή είναι ιδανική και για ποδηλασία. Εξ άλλου, κάποτε το ποδήλατο αποτελούσε βασικό μεταφορικό μέσο για τους ντόπιους. Το ειδυλλιακό τοπίο θα σας συναρπάσει καθώς αποτελεί μια παραδεισένια έκταση σε υψόμετρο 817-850, στο βορειοδυτικό άκρο της Δίκτης, με μηλιές, καρυδιές, αχλαδιές, κερασιές, φιστικιές, αμυγδαλιές και κηπευτικά. 

Περιτριγυρίζεται από αρκετά μικρότερα Οροπέδια, ενώ η θέα στα τριγύρω βουνά της Σελένας και του Αφέντη Χριστού είναι μοναδική. Στο Οροπέδιο Νήσιμου με το γραφικό ξωκλήσι του Τιμίου Σταυρού, κατέφυγαν μερικές ομάδες από Μινωίτες για να γλυτώσουν από τους αιμοβόρους Δωριείς που είχαν εισβάλει με πολύ άγριες διαθέσεις στην Κρήτη. Πέρα από το ιστορικό ενδιαφέρον των βουνοκορφών, η θέα εκεί ψηλά (η οποία με καθαρό καιρό απλώνεται ως τις Κυκλάδες) κόβει την ανάσα!

Το Οροπέδιο Καθαρού ανήκει στην Κριτσά και παλιά εδώ υπήρχε μια μεγάλη λίμνη, στην οποία ζούσαν νάνοι ιπποπόταμοι, κρυμμένοι μέσα στην πυκνότατη υγρή βλάστηση.  Ένα άλλο οροπέδιο, μικρό και ελάχιστα γνωστό είναι το Λιμνάκαρο, στο οποίο καταλήγει ένας κακοτράχαλος χωματόδρομος από το χωριό Αβρακόντες. 

Το Οροπέδιο του Ομαλού ανήκει στο νομό Ηρακλείου και στις πλαγιές του βρίσκονταν τα καταφύγια του θρυλικού στην Κρήτη καπετάν Γιάννη Ποδιά, ενός αριστερού αντάρτη που ήταν ο πρωταγωνιστής στο βραχύβιο κρητικό εμφύλιο πόλεμο. To Oροπέδιο του Ομαλού είναι προβάσιμο με χωματόδρομους από τον Αμιρά και από το Κατωφύγι, αλλά η καλύτερη διαδρομή είναι μέσα από τα πευκοδάση της Κάτω Σύμης, στα οποία είχαν συγκρουστεί οι Κρητικοί αντάρτες με τους Γερμανούς κατακτητές, οι απώλειες των οποίων τους οδήγησαν στα αντίποινα, τα οποία κορυφώθηκαν με τη σφαγή της Βιάννου, Σεπτέμβριο του 1943, όταν οι Γερμανοί εκτέλεσαν 400 Κρητικούς (και γυναικόπαιδα). Η καλύτερη εποχή εδώ είναι η άνοιξη, όταν το πράσινο χαλί του οροπεδίου με τα μυρωδάτα κιτρινωπά αγριολούλουδα και τη διάφανη λαμπερή ατμόσφαιρα του βουνού, δημιουργούν ξεχωριστές εικόνες. 

Το Οροπέδιο Λαπάθου είναι το πιο άγνωστο απ' όλα και αποτελεί την πύλη για το γοητευτικό λαβύρινθο των δασικών διαδρομών στο θρυλικό για τους Λασιθιώτες δάσος του Σελάκανου, σπάνιο πράσινο διαμάντι της Δίκτης.

Τα πιο μεγάλα χωριά του Οροπεδίου Λασιθίου είναι το Mέσα Λασίθι, ο Άγιος Γεώργιος, το Kαμινάκι, το Ψυχρό, η Πλάτη, το Kάτω Mετόχι και το Tζερμιάδο, που είναι η πρωτεύουσα της επαρχίας. Από τους 7.000 κατοίκους της δεκαετίας του ’50, στο Οροπέδιο έχουν μείνει σήμερα κάπου 2.000.

Η περιοχή κατοικήθηκε από τα Nεολιθικά Xρόνια. Aντιπροσωπευτικά ευρήματα εκτίθενται στο Aρχαιολογικό Mουσείο Hρακλείου. Tο 16ο αι. εγκαταστάθηκαν εδώ μερικές οικογένειες προσφύγων από την Πελοπόννησο, που είχε ήδη κατακτηθεί από τους Tούρκους. Επί Τουρκοκρατίας το Οροπέδιο υπήρξε κέντρο και κρησφύγετο των επαναστατών.

Όταν έρθετε στο Οροπέδιο αξίζει μια επίσκεψη στο Δικταίο Άντρο, είναι ο χώρος όπου, σύμφωνα με μια εκδοχή του μύθου, γεννήθηκε και στη συνέχεια ανατράφηκε από την αίγα Αμάλθεια ο Δίας, με τους Κουρήτες να τον φρουρούν, αλλά και να καλύπτουν το κλάμα του με τους ήχους των όπλων τους. 

Ένα άλλο σπήλαιο, της Τραπέζας ή Κρόνιο Σπήλαιο βρίσκεται στα όρια του οικισμού Τζερμιάδο σε 91,5 μέτρα ύψος από την επιφάνεια του κάμπου του Οροπεδίου Λασιθίου όπου, σύμφωνα με την παράδοση, ζούσε ο Θεός Κρόνος πατέρας του Δία και σύζυγος της Ρέας. 

Υπάρχουν και άλλα σπήλαια στην περιοχή που είναι είτε ανεξερεύνητα είτε λιγότερο γνωστά, αλλά πανέμορφα, ήσυχα, με συναρπαστικά τοπία, αλλά λίγα αλλά σημαντικά μνημεία, όπως το ανώνυμο σπήλαιο στον Άγιο Χαράλαμπο, το σπήλαιο του Περιστερά, κοντά στο οροπέδιο Λιμνάκαρο και το σπήλαιο του Αποστόλη στο βουνό Κουτσούρα, πίσω από το χωριό του Αγίου Γεωργίου.

Άλλα αξιοθέατα στην περιοχή: Η Μονή Κρουσταλλένιας, δίπλα στο χωριό Άγιος Κωνσταντίνος, και η Μονή Βιδιανής, λίγο μετά το Κάτω Μετόχι και λίγο πριν από το Πινακιανό, ενώ οι πολιτιστικές σας ανησυχίες μπορούν να βρουν διέξοδο στο λαογραφικό μουσείο, αλλά και στο Μουσείο του Ελευθερίου Βενιζέλου, που βρίσκονται στο χωριό Άγιος Γεώργιος.

Το Οροπέδιο Λασιθίου απέχει 49 χλμ. από τον 'Aγιο Nικόλαο, περίπου 25 χλμ. από τα Μάλια και 70 χλμ. από το Ηράκλειο. Η ωραιότερη εποχή για να έρθει κανείς στο Οροπέδιο είναι νωρίς την άνοιξη και το φθινόπωρο, όταν η λασιθιώτικη φύση είναι στις δόξες της και χωρίς τις ορδές των καλοκαιρινών επισκεπτών.