Χίος: μαγικά αρώματα

 

Μόνο κατά τη μεριά της Ανατολής μπορούν να μπλέκουν σε ένα τόσο μεθυστικό παζλ τα χρώματα, τα αρώματα και οι μουσικές της φύσης, των καιρών και των ανθρώπινων ιστοριών...

















Αριστερά, η Αγία Μαρκέλλα. Δεξιά, το χιώτικο τραπέζι είναι φημισμένο και για τον πλούτο του και για τη μεγάλη ποικιλία του.


Κείμενο - Φωτό:

Μαρία Πασχάλη
Ταξιδιωτική Δημοσιογράφος στο "ΒΗΜΑ"

Στη Χώρα και στα αξιοθέατά της


Η περιήγηση στη Χώρα ξεκινά με τον περίπατο στην προκυμαία της με τα μοντέρνα καφέ και εστιατόρια, που κάποια στεγάζονται στα παλιά νεοκλασικά αρχοντικά, που λίγο πριν το τέλος στ΄ αριστερά σε φέρνει στο Κάστρο που χτίστηκε κατά τη βυζαντινή εποχή και ήκμασε στη γενοβέζικη περίοδο. Μέσα στο Κάστρο θα δείτε το Μουσείο Ιουστινιάνη, καθώς και αξιόλογα βυζαντινά μνημεία, ενώ έξω από το Φρούριο στο παλιό τζαμί στεγάζεται το Βυζαντινό Μουσείο. Συνεχίζοντας τον περίπατο θα γνωρίσετε ένα διαφορετικό πρόσωπο του νησιού με παλιά σπιτάκια-απομεινάρια διαφόρων χρονικών περιόδων, που αναγνωρίζονται από τα ιδιαίτερα αρχιτεκτονικά στοιχεία. Η «Απλωταριά» είναι ο κεντρικός εμπορικός δρόμος του νησιού. Από τα παλιά τα χρόνια λεγόταν έτσι, όταν οι έμποροι άπλωναν τις πραμάτειες στον δρόμο μπροστά από τα μαγαζιά τους. Εκεί θα βρείτε και πολλά καταστήματα με παραδοσιακά προϊόντα του νησιού που αξίζει να πάρετε μαζί σας. Στο τέλος του δρόμου βρίσκεται το Ναυτικό Μουσείο, που αφιερώνεται στη Χίο από τους εφοπλιστές, που αποτελούν ένα διακεκριμένο μεγάλο κομμάτι της παγκόσμιας ναυτιλίας.

Τα Λουτρά αναπαλαιώθηκαν και σήμερα στεγάζουν τη Δημοτική Πινακοθήκη, καθώς και ενδιαφέρουσες εκθέσεις. Η Βιβλιοθήκη Κοραή ήταν πριν από την καταστροφή του νησιού, το 1822, από τους Τούρκους η σημαντικότερη της Ανατολής και ιδρύθηκε το 1792 ως παράρτημα της Μεγάλης Σχολής Χίου, με τα βιβλία του Αδαμάντιου Κοραή και δωρεές άλλων λογίων. Σήμερα περιλαμβάνει πάνω από 135.000 τόμους βιβλίων. Το 1975 ξεκίνησε η επέκταση του κτιρίου με πρωτοβουλία Αργέντη για τη δημιουργία του δευτέρου ορόφου προκειμένου να στεγαστεί το Λαογραφικό Μουσείο. Μην παραλείψετε την επίσκεψη στο Αρχαιολογικό Μουσείο, δίπλα από το Πανεπιστήμιο Αιγαίου, που περιλαμβάνει εκθέματα προϊστορικής, αρχαϊκής και κλασικής περιόδου.

Το Πυργί με τα «ξυστά» του

Ο οικισμός του 1089 πήρε το όνομά του από τον ψηλό Πύργο γύρω από τον οποίο χτίστηκε το μεσαιωνικό χωριό. Χτισμένο σε στυλ φρουριακής αρχιτεκτονικής, με σπίτια σφιχτά το ένα δίπλα στο άλλο, στενά δρομάκια με καμάρες και διαβατικά για τους διαβάτες. Τα περισσότερα σπίτια συναγωνίζονται το ένα το άλλο στη διακόσμηση από τα ξυστά, ενώ έξω από τα σπίτια, σε περάσματα αλλά και σε μικρές αυλές, αρμαθιές από κατακόκκινα άνυδρα τοματάκια προσθέτουν μια κόκκινη πινελιά στο ασπρόμαυρο των ξυστών αφημένα να ξεραθούν αργά αργά στον ήλιο. Αντρες και γυναίκες ηλικιωμένοι με καρέκλες μπροστά στις πόρτες των σπιτιών χαιρετούν τους περαστικούς και σχολιάζουν τα νέα της ημέρας. Τα ξυστά απαιτούν ιδιαίτερη τέχνη: τα σπίτια καλύπτονται εξωτερικά με επίχρισμα λευκό που λέγεται ότι είναι ιταλικής προέλευσης. Μετά το πρώτο επίχρισμα στρώνεται ένα δεύτερο από μαύρη άμμο και μετά στρώνεται ένα τρίτο που όταν είναι ακόμη νωπό το χαράζουν με χάρακα και διαβήτη κάνοντας σχέδια- κυρίως γεωμετρικά σχήματα αλλά και μικρές συνθέσεις όπως κάποια λουλούδια. Μετά χαράζουν τα σχέδια με το πιρούνι και μένει το άσπρο, ενώ στη συνέχεια το χαραγμένο παίρνει σκούρο χρώμα. Στο Πυργί θα συναντήσετε 50 εκκλησίες, η πιο ξεχωριστή όμως είναι εκείνη των Αγίων Αποστόλων του 14ου αιώνα, που το καθολικό της είναι αντίγραφο της Νέας Μονής, ενώ στο εσωτερικό της αγιογραφήθηκε το 1665 από τον Κρητικό Αντώνιο Δομέστιχο Κυνηγό.

Ανάβατος, το ερειπωμένο χωριό

















Στη Δυτική Χίο, σαν αετοφωλιά, μια ερειπωμένη μεσαιωνική καστροπολιτεία βρίσκεται γαντζωμένη στον γρανιτένιο βράχο των 450 μέτρων. Στο χωριό Ανάβατος, όπως λέει και το όνομά του, δύσκολα ανεβαίνεις. Ηταν ο Κωνσταντίνος Θ΄ ο Μονομάχος που προσκάλεσε ξυλοκόπους για το χτίσιμο της Νέας Μονής και εκείνοι, φοβούμενοι τις πειρατικές επιδρομές που μάστιζαν το νησί, αποφάσισαν να χτίσουν το χωριό τους πάνω σε αυτόν τον απόκρημνο βράχο που προσεγγίζεται μόνο από ένα σημείο. Λέγεται ότι το χωριό αυτό ήταν το τελευταίο που αντιστάθηκε στους Τούρκους στη σφαγή του 1822 και από τα βράχια του κατακρημνίστηκαν οι γυναίκες για να γλιτώσουν από την ατίμωση. Τότε ερημώθηκε ενώ ο σεισμός του 1881 ήρθε να το αποτελειώσει. Σήμερα κάποια από τα παλιά πέτρινα σπίτια έχουν αναστηλωθεί, άλλα περιμένουν υπομονετικά με μια άγρια ομορφιά τη σειρά τους. Οι ελάχιστοι κάτοικοι εξυπηρετούν περισσότερο τους επισκέπτες τους καλοκαιρινούς μήνες και τους ξεναγούν στο Φρούριο, στην εκκλησία της Παναγίας, στο Σχολείο, στην εκκλησία του Ταξιάρχη, στο περίφημο τριώροφο που στέγαζε το ελαιοτριβείο. Στο τέλος όλοι θα απολαύσουν το καφεδάκι τους στο παραδοσιακό καφενείο και κάποιοι θα ενισχύσουν τους ντόπιους αγοράζοντας τοπικά προϊόντα.


Στις παραλίες του νησιού και στη Δασκαλόπετρα

Σίγουρα η πιο ονομαστή παραλία του νησιού είναι εκείνη του Εμπορειού ή αλλιώς Μαύρα Βόλια. Απέχει 6 χλμ. από το Πυργί και είναι ίσως η πιο εντυπωσιακή, με μαύρη θάλασσα που θυμίζει άβυσσο. Λέγεται ότι τα βότσαλα πήραν το μαύρο χρώμα τους από λάβα που κάλυψε τα πάντα από έκρηξη ηφαιστείου. Από τα βαθιά νερά του Εμπορειού με το αλλοτινό λιμάνι έφευγαν τα πλοιάρια φορτωμένα με την πολύτιμη μαστίχα. Σήμερα που ο χώρος έχει διαμορφωθεί πολύ ωραία με χώρο περιπάτου, πινακίδες παρακαλούν τους λουομένους να μην παίρνουν τα βότσαλα από την παραλία, αρκετά όμως είναι τα μαύρα βότσαλα που μαζί με λευκά στόλισαν τα περίφημα βοτσαλωτά δάπεδα στις αυλές των σπιτιών, των αρχοντικών ή των εκκλησιών όπως εκείνο της Παναγιάς Ερυθιανής του Βροντάδου. Η πιο κοντινή παραλία νότια της Χώρας είναι ο Καρφάς με ψιλή άμμο. Μετά τον Καρφά βρίσκονται οι παραλίες της Αγίας Ερμιόνης και του Μεγάλου Λιμνιώνα με βοτσαλάκι, που απέχει 3 χλμ. από τα Θυμιανά, και κοντά στο Νεοχώρι η Αγιά Φωτιά με βοτσαλάκι. Τέσσερα χλμ. από την Καλαμωτή απέχει η παραλία της Κώμης. Από τη Βολισσό η παραλία της Αγίας Μαρκέλλας απέχει 7 χλμ. Αγαπημένη παραλία της γράφουσας, το εξωτικό Λιθί. Πεντακάθαρα νερά με ψιλή άμμο στη ρηχή παραλία, ιδανική για οικογένειες με μικρά παιδιά. Βόρεια της Χώρας θα συναντήσετε τις παραλίες της Δασκαλόπετρας με βοτσαλάκι, του Βροντάδου και του Ορμου Λω. Δίπλα από την παραλία της Δασκαλόπετρας βρίσκεται η ομώνυμη πέτρα ή αλλιώς Πέτρα του Ομήρου. Η παράδοση και ο μύθος θέλουν να ήταν εκεί το διδασκαλείο του μεγάλου ποιητή, για τους αρχαιολόγους όμως, σε συνδυασμό με την ιερή πηγή, πρόκειται για το ιερό της Κυβέλης του 6ου αιώνα π.Χ.

Τα μεσαιωνικά Μεστά

















Το καλοδιατηρημένο μεσαιωνικό χωριό είναι επίσης χτισμένο στα πρότυπα φρουριακής αρχιτεκτονικής, όπου στα δαιδαλώδη στενά δρομάκια εύκολα μπορείς να χαθείς αν ξεχαστείς να θαυμάζεις τα παλιά σπίτια που, αν και μνημεία αρχιτεκτονικής, κατοικούνται και μπορείς να δεις τους κατοίκους στις καθημερινές τους παραδοσιακές ασχολίες. Το χωριό έχει μόνο δύο πύλες-εισόδους και η κύρια είσοδος ονομάζεται από τους ντόπιους «Πόρτα του Καπετάνιου» στον κυκλικό Πύργο που είναι ό,τι απέμεινε από τους τέσσερις πύργους που είχε το Κάστρο. Τα σπίτια είναι χτισμένα δίπλα δίπλα, σφιχτά το ένα δίπλα στο άλλο- ένας λαβύρινθος από στοές και διαβατικά για να μπερδεύονται οι πειρατές και να επιτίθενται οι κάτοικοι. Μόνος ανοιχτός χώρος του Κάστρου η πλατεία, που γι΄ αυτό οι ντόπιοι ονομάζουν Λιβάδι. Μέσα και έξω από το χωριό βρίσκονται 37 εκκλησιές, με πρώτη απ΄ όλες τον Ταξιάρχη. Η εκκλησία του Ταξιάρχη είναι μονόκλιτη βασιλική που χτίστηκε κατά τη βυζαντινή περίοδο, ενώ το 1794 έγινε δίκλιτη. Προσέξτε το ξεχωριστό ξυλόγλυπτο εικονοστάσι του 1833.


Η Βολισσός και η Αγία Μαρκέλλα

Η Βολισσός είναι το κέντρο των βόρειων χωριών της Χίου. Είναι η ιδιαίτερη πατρίδα της Αγίας Μαρκέλλας που βασανίστηκε και σκοτώθηκε επειδή ασπάστηκε τον χριστιανισμό και το μοναστήρι της, που πανηγυρίζει κάθε 22 Ιουλίου, βρίσκεται σε απόσταση 7 χλμ. Ο Θουκυδίδης αναφέρει τη Βολισσό ως την αρχαία αιολική πόλη Βόλισσο και ο θρύλος λέει ότι εκεί γεννήθηκε ο ποιητής Ομηρος. Το χωριό, που έχει περίπου 500 κατοίκους, βρίσκεται στους πρόποδες λόφου και στην κορυφή του δεσπόζει το μεσαιωνικό Κάστρο με τους έξι πύργους. Αν και στα 1856 ήταν πλούσιο από την εκτροφή μεταξοσκώληκα, σήμερα είναι απλά ένα χαριτωμένο παραδοσιακό χωριό με παλιά σπίτια, όπου στην πλατεία οι μεγαλύτεροι ξεχνούν τον χρόνο με καφεδάκι και γλυκό του κουταλιού. Λιμάνι της Βολισσού είναι τα Λιμνιά με μεγάλες αμμουδιές.

ΠΡΟΣΒΑΣΗ

Στη Χίο θα μεταβείτε αεροπορικώς με πτήσεις της Οlympic Αir και της Αegean Αirways, αλλά και ακτοπλοϊκώς από Πειραιά με το Νissos Chios της Ηellenic Seaways ή το Εuropean Εxpress της Νel Lines.Μέσα στην πόλη μετακινείστε άνετα με τα αστικά λεωφορεία και για τις επισκέψεις σας στα χωριά,αν δεν διαλέξετε κάποια οργανωμένη επίσκεψη τουριστικού γραφείου,μπορείτε να χρησιμοποιήσετε τα ΚΤΕΛ που καλύπτουν όλο το νησί.

ΔΙΑΜΟΝΗ

Στο άκρο της προκυμαίας με ωραία πανοραμική θέα το ξενοδοχείο«Chios Chandris» (τηλ.22710 44401). Το«Volissos Ηoliday Ηomes»στα Λιμνιά Βολισσού (τηλ.22740 21700) διαθέτει 14 διαμερίσματα πλήρως εξοπλισμένα,με θέα στη θάλασσα,με επίπλωση που συνδυάζει την παράδοση με το μοντέρνο και προσφέρει ντόπια προϊόντα. Στα Μεστά το«Μedieval Castle»(τηλ. 22710 76345) στεγάζει τις σουίτες του σε αναστυλωμένες μεσαιωνικές κατοικίες του χωριού.Μια διαφορετική αίσθηση σας δίνει το αρχοντικό Αργέντη στον Κάμπο που αναπαλαιώθηκε και δημιουργήθηκαν οι πολυτελείς σουίτες«Αrgentikon»(τηλ. 22710 33111),με αρκετά προσιτές τιμές.

ΦΑΓΗΤΟ

Το χιώτικο τραπέζι είναι φημισμένο και για τον πλούτο του και για τη μεγάλη ποικιλία του.Στα χωριά θα απολαύσετε σπιτικά ζυμαρικά,«χερίσια» μακαρόνια,ξινό τραχανά με γιαούρτι και τομάτα,«χερίσιο» φιδέ και χυλοπίτες.Πίτες θα βρείτε με ταμπουρά (κίτρινη κολοκύθα,που μπαίνει και σαν γέμιση στα ραβιόλια με κρεμμυδάκι και δυόσμο),μαλαθρόπιτες (μαραθόπιτες),χορτόπιτες και κοπανιστόπιτες.Στα παραδοσιακά χιώτικα φαγητά ανήκουν και η φασολόσουπα,οι πράσινες τομάτες τηγανητές ή στα κάρβουνα,το μελιτζανοπίλαφο,οι σπανακοκεφτέδες και τα σαλιγκάρια που τα κάνουν με χόντρο.Από τα κρέατα το κατσίκι γίνεται στη γάστρα γεμιστό με τα συκωτάκια του ή κατσικοπίλαφο,η γιδόσουπα αβγολέμονο,το μοσχάρι με κυδώνια ή με πράσινες ελιές,ο λαγός με χόρτα ή στιφάδο,τα πουλιά με τραχανά ή αβγολέμονο ή με χερίσιο φιδέ,το χοιρινό «βόλους» με μυρωδικά και χοντρό πλιγούρι πλασμένα σαν βόλοι και φυσικά τα περίφημα σμυρναίικα σουτζουκάκια και το μαντί,που είναι σαν ραβιόλια με κιμά.Από ψαρικά δοκιμάστε χταποδάκι στιφάδο,κοκκινιστούς ταραμοκεφτέδες με πράσινες τσακιστές ελιές,γεμιστές σαρδέλες,πιτογοναράκι (γόνο ψαριού με φέτες κρεμμυδιού τηγανητό),σαλάχι πηχτή,μπακαλιάρο γιαχνί και τηγανητό και ρέγκα γιαχνί με πατάτες.Αν πάλι προτιμάτε κάτι απλό,θα ενθουσιαστείτε με τη χωριάτικη σαλάτα με το κρίταμο τουρσί και τα ντόπια τυριά.Τα γλυκά είναι το πιο ξεχωριστό κεφάλαιο στη χιώτικη γαστρονομία. Πέρα από τα φημισμένα γλυκά του κουταλιού και τη διάσημη μαστίχα,δοκιμάστε μαστιχάκια και παστιτσάκια,αμυγδαλωτά με μανταρίνι, αμυγδαλόπαστα, αμυγδαλωτά μασουράκια,ρεβανί,ροδίνια,ψαθούρια, μαμούλια,που είναι σαν τους κουραμπιέδες με ξηρούς καρπούς γεμιστοί και με ανθόνερο,κουρκουμπίνους,με γέμιση ή χωρίς,σάμαλι με μαστίχα και σβίγγους.Πιείτε λικέρ σε διάφορες γεύσεις,μανταρινάδα, σουμάδα,σούμα τσίπουρο από σύκα και κουρουνιώτικο ή μεστούτσικο γλυκό κρασί.Πολύ καλό το φαγητό στο«Volcano» (τηλ.22710 71136) στον Εμπορειό και για ψαρικά«Το Κύμα»στο Λιθί (τηλ.22710 73183).