Χάλκη, η τέχνη της ...βραδύτητας

 

Αναγράφεται στον Θουκυδίδη ως «Χάλκη», στον Στράβωνα ως «Χαλκία» και σε άλλες πολύ παλιές αναφορές. 

Κείμενο : Ευδοκία Βουβάλη, Κοινωνική Ψυχολόγος, Μέλος της Πολιτιστικής Ομάδας «ΑΡΧΙΠΕΛΑΓΟΣ»

Φωτογραφίες : Βαγγέλης Ηλιάδης, Πρόεδρος της Ένωσης Χαλκιτών Αθήνας – Πειραιά

Κατά μια εκδοχή, η Χάλκη πήρε το όνομά της από τη Φοινικική λέξη «κάλχη» ή «χάλκη», που σημαίνει πορφύρα,  ενώ κατά μια άλλη επικρατέστερη εκδοχή κάποτε λειτουργούσαν εκεί μεταλλεία χαλκού που έγιναν αιτία να πάρει το νησί το όνομά του!

Βρισκόμαστε Δυτικά της Ρόδου σε πολύ μικρή απόσταση από την κοσμοπολίτικη πρωτεύουσα των Δωδεκανήσων και μπροστά στα μάτια μας έχουμε την πλήρη αντίθεση από την πολύβουη ζωή της Ρόδου!

Οι μόνιμοι κάτοικοι, γύρω στους 250, χαμογελαστοί, φιλόξενοι, ήρεμοι.
Ψαράδες, κτηνοτρόφοι και κάποιοι που ασχολούνται με τον Τουρισμό.Μη φανταστείτε πολλά πράγματα, τα βασικά που χρειάζεται ο τουρίστας που θα επισκεφτεί το νησί για να περάσει απλά, ποιοτικά και όμορφα – ένα νησί που ο πολιτισμός βρίσκεται επάνω του από αρχαιοτάτων χρόνων, όπως μαρτυρούν ευρήματα, και κανείς δεν άφησε να αλλοιωθεί το χρώμα του νησιού από τον «σύγχρονο πολιτισμό».

Το Ημπορειό έχει χαρακτηριστεί παραδοσιακός οικισμός και κανείς δεν μένει ασυγκίνητος από την ομορφιά του !

Πιο πέρα, το παλιό Χωριό, με το χορταριασμένο πια Ιπποτικό κάστρο, του 14ου αιώνα, και τον ερειπωμένο οικισμό, κρατά τα μυστικά του, από παλιές εποχές…. Κάποιες Βυζαντινές και μεταβυζαντινές εκκλησίες όπως η Παναγία η Χωριανή, θολωτοί τάφοι, τα έδρανα Διός και Εκάτης, ερυθρόμορφα αγγεία κ.α. δείχνουν τη σχέση της Χάλκης με κέντρα της εποχής,  πλούτο και  υψηλή ποιότητα ζωής των κατοίκων, άρα ακμή κατά τον 4ο αιώνα και  δίνουν τη μαρτυρία τους για την ιστορία του νησιού…που στο μεγαλύτερο μέρος ταυτίζεται με την ιστορία της Ρόδου.

Τον 19ο αιώνα η Χάλκη  μαζί με την Κάλυμνο και τη Σύμη ανέπτυξαν την σπογγαλιεία, φτιάχνοντας ένα μεγάλο σπογγαλιευτικό στόλο και ζώντας εποχές πλούτου μέχρι τα μισά του 20ου αιώνα, αλλά και  θανάτων που συνδέονταν άμεσα με τη δυσκολία του επαγγέλματος.

Όταν επλήγησαν εμπόριο και σπογγαλιεία, ακολούθησε η μετανάστευση πολλών στην Αφρική, Αμερική (Τάρπον Σπρινγκς) και Αυστραλία.
                                                                                                                                           
Μικρές, όμορφες παραλίες, με άμμο όπως ο Πόνταμος, με λευκό βότσαλο όπως τα Κάνια και η διπλή παραλία της Τραχιάς , ή με βράχια ολόγυρα όπως η Αρέτα  και τα Φτενάγια, είναι κυρίως προσβάσιμες από τη θάλασσα με καΐκι…

Κι αν βρίσκεστε μέσα στο καΐκι, μη παραλείψετε μια βόλτα στο κοντινό νησάκι, την Αλιμιά, ακατοίκητο και τόσο όμορφο, ανάμεσα στη Χάλκη και τη Σκάλα Καμίρου.

Πολιούχος τού νησιού, ο Άγιος Νικόλαος, (1861) με εντοιχισμένα αρχαία μέλη, λείψανα τοιχογραφιών, με  μαρμάρινη πρόσοψη του 19ου αιώνα, επιβλητικό κωδωνοστάσιο και εξαιρετικό βοτσαλωτό δάπεδο στο προαύλιο ! Στη Χάλκη υπάρχουν γύρω στα 360 ξωκλήσια, που αποδεικνύουν το έντονο θρησκευτικό αίσθημα των κατοίκων της. Το μοναστήρι του Αγίου Ιωάννου του Αλάργα, είναι το πιο σημαντικό προσκύνημα του νησιού, στις 29 Αυγούστου.

Ακόμα, μπορεί κανείς να επισκεφτεί και το Εκκλησιαστικό -  Λαογραφικό Μουσείο και να θαυμάσει την χαλκίτικη ενδυμασία, το νυφικό κρεβάτι, παλιά έπιπλα εποχής, καθώς και αμφορείς από αρχαίο ναυάγιο και τμήμα μιας ανάγλυφης στήλης.

Αν λοιπόν είστε λάτρεις της απλότητας, της ομορφιάς, της παράδοσης,  του περιπατητικού τουρισμού, γιατί δεν υπάρχουν αυτοκίνητα στο νησί, της εξερεύνησης της φύσης και της ιστορίας, της ηρεμίας και της αποτοξίνωσης από τη ζωή στις μεγαλουπόλεις, με παράλληλη απόλαυση τοπικής γευστικής αιγαιοπελαγίτικης κουζίνας, (με ιδιαίτερη σπεσιαλιτέ το οφτό και τα χειροποίητα μακαρόνια) … τότε ιδανικός προορισμός σας είναι η ΧΑΛΚΗ!

* Για την αναφορά μας στην Χάλκη, συμβουλευτήκαμε :
1.    την Πολιτιστική Πύλη του Αρχιπελάγους ( Ι.Μ.Ε.)
2.    τη Γενική Γραμματεία Αιγαίου και Νησιωτικής Πολιτικής


---------------------------------------------------------

Χάλκη, η τέχνη της βραδύτητας

Ξεχάστε τα ταξιδιωτικά πακέτα με 5 προορισμούς σε συσκευασία ενός,  τον τουρισμό του στιλ "τι είδε τρέχοντας ο Γιαπωνέζος". Στη fast forward εποχή μας, η νέα ταξιδιωτική τάση κάνει ευαγγέλιο τη «Βραδύτητα» του Κούντερα κι επιτάσσει ταξίδι σε ρυθμούς slow.

Αφού δεν μπορείτε να κατεβάσετε ταχύτητα ολόκληρη την υπόλοιπη χρονιά, τουλάχιστον κάντε το στις διακοπές: χωρίς Ι.Χ., must αξιοθέατα και χρονοδιαγράμματα λεπτού, αλλά πιάνοντας το σφυγμό της ζωής των ντόπιων κι απολαμβάνοντας αργά την κάθε στιγμή του ταξιδιού. Η τέχνη της βραδύτητας και πώς να την κατακτήσετε στη… Χάλκη!

Ταξιδεύουμε από Αθήνα μέσω Ρόδου στη μινιατούρα της Δωδεκανήσου –μόλις 32 τ.χλμ. και 230 κάτοικοι– δύο άνθρωποι κουβαλώντας 3 κινητά, 2 laptop, ένα mp3, τα άγχη μας και δύο ξεχειλισμένα σακ-βουαγιάζ. Όλα περιττά, όπως θα διαπιστώσουμε από την πρώτη κιόλας στιγμή που το «Νήσος Χάλκη» καταπλέει στον Εμπορειό. «Απαγορεύεται η είσοδος κάθε τροχοφόρου εντός του οικισμού, εκτός μόνο 30’ πριν και μετά την άφιξη πλοίων».

Η ταμπέλα στην είσοδο του κουκλίστικου μοναδικού οικισμού του νησιού μοιάζει… εξωτική στα μπαρουτοκαπνισμένα από το καυσαέριο της Αθήνας μάτια μας, αλλά πιάνει τόπο: ως εκεί που φτάνει το μάτι δεν κυκλοφορεί ρόδα.

Μόνο βάρκες σαν την «Άστε με Ήσυχο» και ψαροκάικα σαν τον «Γιωργάκη» του Πασιάκου Βελή, που ετοιμάζεται να βγει να καλάρει κύρτους για γαριδάκι.

Στη μικρή προβλήτα ο Γιάννης Πατρός καθαρίζει το παραγάδι και δυο ξανθομάλλικα κοριτσάκια παρακολουθούν. Παραδίπλα οι γονείς τους τρώνε σε ένα τραπεζάκι δίπλα στο νερό, εμφανώς χωρίς άγχος μην πατήσει κανένα αυτοκίνητο την 5χρονη Κασσάνδρα και τη 2χρονη Κολομπίνα.

Ο Frederick Krag από τη Δανία επαγγέλλεται director of strategy and portofolio κ.λ.π., εκείνους τους ακαταλαβίστικους τίτλους των νεο-γιάπις, αλλά, «κοίταξε», δείχνει θριαμβευτικά το γυμνό καρπό του, «όχι ρολόι!».

- «Ήρθαμε να γεμίσουμε μπαταρίες. Όλα εδώ κυλούν πολύ πιο αργά από την Κοπεγχάγη και, φαντάζομαι, από την Αθήνα.

Κοιμόμαστε δύο ώρες το μεσημέρι κάθε μέρα, παρακολουθούμε τους ψαράδες, συμμετέχουμε στον τρόπο ζωής των ντόπιων. Διαλέξαμε επίτηδες αυτό το νησί, άγνωστο και μακριά».

Τα σπίτια του Εμπορειού, της θαλασσινής πολιτείας που πλούτισε όταν οι Χαλκήτες ξενιτεύτηκαν στην Μπαρμπαριά μηχανικοί στα σφουγγαράδικα, κατηφορίζουν από την πλαγιά του γυμνού βουνού ως το λιμάνι, με τα μπαλκόνια κρεμασμένα πάνω από το νερό. Πετρόχτιστα νεοκλασικά με θέα τη θάλασσα, τα περισσότερα σήμερα νοικιάζονται σε αγχωμένους παραθεριστές που θέλουν να ζήσουν την απόλυτη detox εμπειρία διακοπών: ξυπνάς, βγαίνεις στη βεράντα, βουτάς στο διάφανο νερό!

Σούρουπο στη Χάλκη, αλλά το ρολόι μπροστά στο δημαρχείο σταματημένο στις 4:20, κανείς δεν θυμάται από πότε, λες κι ένα αόρατο χέρι έχει κάνει pause στο χρόνο. Οι μικρομάνες κατηφορίζουν με τα καρότσια στην πιάτσα φορώντας τα απογευματινά. Η νεολαία παίζει ποδόσφαιρο στο προαύλιο που μοιράζεται το σχολείο με δύο ολόλευκα εκκλησάκια, τον Αϊ-Γιάννη και την Παναγιά Πλακεριώτισσα, βαθιά μπαλιά με τέρμα το Αιγαίο!

«Παιδότοπος» και «water fun park» στη Χάλκη κενές λέξεις: ο Νικόλας, η Αναστασία, ο Μιχάλης, όλοι τους πιτσιρίκια Δημοτικού, φίλοι και ξαδέλφια από Ρόδο κι Αμερική με γονείς και παππούδες Χαλκίτες, που συναντιούνται κάθε καλοκαίρι στο νησί. Η «μαρίδα» πουλά στους τουρίστες κελύφη από αχινούς. «Κρατώ την ανάσα» λέει ο Κωνσταντίνος «και τους βγάζω από το βυθό της Πραξιθέας».

Ζυγώνουν μεσάνυχτα κι ο «Βιντσέντσος Κορνάρος», το πλοίο που κάνει Πειραιά-Χάλκη σε 24 ώρες, μπαίνει στο μικρό λιμάνι. Αυτό κι αν είναι slow travel, σκέφτομαι, αλλά, πώς το έγραψε κι ο Κούντερα, «η ταχύτητα είναι ο ρυθμός της λήθης, ενώ η βραδύτητα ο ρυθμός της ηδονής και της μνήμης».

Τα παλιά τα χρόνια… και σήμερα

«Γίνε ένα με τους ντόπιους», λέει το μότο του «αργού ταξιδιού». Στο ακρογιάλι Φτενάγια της Χάλκης ο Chris Ings, νταλικέρης στο Devon, πανηγυρίζει γιατί μόλις έπιασε το πρώτο χταπόδι, όπως του έδειξε ο Νίκος Ηρακλείδης, που τώρα το ξεραίνει στον ήλιο για να το σερβίρει ξιδάτο στην ταβέρνα του. «Οχι θόρυβος, όχι καυσαέρια» λέει για το νησί ο Chris. «Φαντάσου, χθες κατέβηκαν δυο αυτοκίνητα από το πλοίο κι έγινε μποτιλιάρισμα!». Το μόνο που τον αγχώνει «η ιδέα της επιστροφής».

Ταξιδιώτες στο δικό τους χωρόχρονο οι Χαλκίτες. Ο 35χρονος Μιχάλης Περράκης, υδραυλικός στο δήμο, παραλαμβάνει το νερό του νησιού που έρχεται με υδροφόρα από τη Ρόδο. Κάθε μεσημέρι, με λιοπύρι και βροχή, θα αρμέξει τα κατσίκια της μητέρας του κυρα-Λευκωσίας.

Τα παλιά τα χρόνια, όταν η Χάλκη δεν είχε καΐκια και τουρισμό, οι ντόπιοι δεν άφηναν σπιθαμή της πέτρινης γης ακαλλιέργητη κι ασχολούνταν συστηματικά με την τυροκομία στο Χωριό, τον ερειπωμένο σήμερα οικισμό που άκμασε το 18ο αιώνα, και στην Αλιμιά, κάποτε γεμάτη κόσμο και σήμερα ερημονήσι. Σήμερα «μίσεψαν τα χέρια και η υπομονή», αλλά η τελευταία τυροκόμος της Χάλκης συνεχίζει να φτιάχνει αξεβοτύριαστο τυρί και μυζήθρα, σε πείσμα των fast food καιρών.

Στη σκιά του ενετικού κάστρου η κυρα-Λευκωσία ανάβει με ξερό θυμάρι το κούμουλο και βάζει το τσουκάλι στη φωτιά να φτιάξει τυρί με γάλα κατσικερό και χοντρό θαλασσινό αλάτι, όπως έμαθε από τη νονά της την Καθολική στην Αλιμιά, από δεκαεννιά ετών.

Με ό,τι κι αν καταπιάνονται εδώ, βάζουν κάτι από την ψυχή τους. Στο μοναστήρι του Αϊ-Γιάννη Αλάργα ο καλόγερος Δημήτρης Αναστάσης δεν θέλει πολύ να πιάσει το δοξάρι και να πάρει φωτιά η λύρα του με καλαερφίστικο και μαντινάδες. Καλόγερος με γυναίκα και έξι παιδιά; «Ετσι λέμε εδώ αυτόν που φροντίζει το μοναστήρι». Η γυναίκα του, η Σταματία, δεν έχει πάει ποτέ Αθήνα, το πιο μακρύ ταξίδι μέχρι τη Ρόδο. Ο ίδιος ο κυρ Δημήτρης αναπολεί τα παλιά γλέντια στο λιμάνι, που κρατούσαν μερόνυχτα. «Τώρα μας βάλανε ωράριο, γιατί -λέει- η λύρα ενοχλεί τους τουρίστες. Μπορείς να κάνεις γλέντι με το ρολόι;».

«Στο νησί ισχύει το ωράριο κοινής ησυχίας, το οποίο τα Σαββατοκύριακα είναι πιο ελαστικό», μας διευκρινίζει ο δήμαρχος. «Η Χάλκη είναι ένα όμορφο νησί, ήσυχο, παραδοσιακό. Ακόμα και νέοι άνθρωποι το ζητούν αυτό, να ξεφύγουν από τους ρυθμούς της πόλης. Μέσα στην ησυχία εδώ ακούγονται τα πάντα».

(Το κείμενο είναι της ΖΕΦΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΟΥ - Πηγή: Ελεύθερος Τύπος).

Tι θα φάτε:

Μαύρη Θάλασσα (ή Σατανικό!!!).Η κορυφαία ταβέρνα στο λιμάνι με εκπληκτικούς ψαρομεζέδες (καβουροσαλάτα, χταποδοσαλάτα κ.λπ.), πεντανόστιμη αστακο-μακαρονάδα και αυθεντικά χαλκίτικα φαγητά όπως τα χειροποίητα μακαρόνια, η τοπική σπεσιαλιτέ που φτιάχνει η χρυσοχέρα κυρία Ασημή Ροδίτου.

Ρεμέτζο. Πολύ συμπαθητικό ταβερνάκι με νόστιμη κουζίνα και μεζέδες, χορταστικές σαλάτες και μερικά κλασικά ιταλικά πιάτα (πίτσες, μακαρόνια κ.λπ.).

Η Ομόνοια του Νουρή. Η παλαιότερη ταβέρνα του λιμανιού είναι και σήμερα κλασικό στέκι για καλό φαγητό και φρέσκο ψάρι.

Μαρία. Πολύ καλή ταβέρνα με καταπληκτικά μαγειρευτά (γεμιστά, ιμάμ κ.λπ.) και αυθεντικό χαλκίτικο κατσικάκι γεμιστό στο φούρνο.

Βαλάντης. Μικρή ταβερνούλα μετο πιο δημοφιλές πρωινό στη Χάλκη (ομελέτες τεράστιες κ.λπ.).

Δημήτρης. Φούρνος στο λιμάνι με χωριάτικες πίτες με πολύ νόστιμο φύλλο δικό του.

Θεοδοσία. Καφέ μπαρ στο λιμάνι με κορυφαία γλυκά, φτιαγμένα από τη ζαχαροπλάστρια κυρία Θεοδοσία Χατζηγιάννη (πάστες, παγωτό, πουγκί με μήλο, κ.λπ.).

Λάκης. Καφετέρια στο λιμάνι με τον καλύτερο εσπρέσο της Χάλκης!

Που θα κολυμπήσετε

Στον Πόνταμο, στα Φτενάγια και στα Κάνια, οδικώς. Στην Αρέτα, στους Δυο Γιαλούς, στην Τραχειά και στις αμμουδιές της Αλιμιάς με σκάφος.

Χρήσιμα Τηλέφωνα

Κωδικός: 22460

Δήμος Χάλκης: 45.072

Αστυνομία: 45.213

Αγροτικό Ιατρείο: 45.206

Πρέπει οπωσδήποτε

Βόλτα στο Χωριό και το Κάστρο. Τοπία και εικόνες που δεν θα ξεχάσετε ποτέ, μια αρχέγονη αιγαιοπελαγίτικη αρχιτεκτονική και θέα ασύλληπτης ομορφιάς!Γύρος του νησιού με σκάφος.Για να πάτε στις ωραιότερες αμμουδιές και να δείτε επιβλητικές ακτές. Πληροφορίες: Kiristanis Cruises, τηλ.: 693116229.

Ναός Αγίου Νικολάου.Αψογο αρχιτεκτόνημα του 1861 με εκπληκτικό καμπαναριό (με άφθονο αρχαίο υλικό εντοιχισμένο) και ένα από τα ομορφότερα βοτσαλωτά του Αιγαίου στην αυλή.

Ομορφα παλιά ξωκλήσια (Αηγιάννης Κοντά και Αλάρκα, Αηγιώργης, κ.λπ.), κύφες, ασύμμετρες ξερολιθιές, ωραία τοπία. Από φέτος το καλοκαίρι και με το δημοτικό πουλμανάκι (υπάρχει ένα και μοναδικό ταξί αλλά είναι πανάκριβο).

ΕΔΩ, Βίντεο για τη Χάλκη