Aστυπάλαια, για να ξεχάσουμε το άγχος

 

Δεν έχει τη φήμη της Μυκόνου η της Σαντορίνης. Στη λοιπή Ελλάδα πολλοί ούτε καν γνωρίζουν ότι ανήκει στα Δωδεκάνησα. Τη νομίζουν Κυκλαδονήσι. Ίσως επειδή βρίσκεται πολύ κοντά στην Αμοργό.  Όμως οι πιστοί της Αστυπάλαιας δεν αλλάζουν με τίποτα τις ομορφιές της και το χαλαρό τρόπο ζωής που τους προσφέρει. Και θεωρούν τους εαυτούς τους πολύ τυχερούς όταν βρουν ένα δωμάτιο με θέα το θρυλικό της κάστρο.

Οι αρχαίοι την αποκαλούσαν «Τράπεζα των Θεών», για τα πολλά μυροβόλα λουλούδια και για τους πλούσιους καρπούς της. Όπως και τώρα έτσι και τότε, το μέλι της ήταν ονομαστό. Ίσως δεν το ξέρετε: στο νησί δεν υπάρχουν φίδια, κάτι που και επιστημονικά είναι ανεξήγητο. Το κατέγραψε και ο Αριστοτέλης με τα λόγια «εχθράν είναι τοις όφεσιν η των Αστυπαλαίων γη».  Υπάρχει όμως κυνήγι. Όχι βέβαια τόσο ώστε να πηγαίνουν Νεμρώδ από άλλα νησιά.  Οι  Ρ ω μ α ί οι , οι οποίοι από κάθε τόπο εκτιμούσαν πάνω απ’ όλα τα φαγητά του, ονόμασαν την Αστυπάλαια «Ι χ θ υ ό ε σ σ α» για τα πολλά και καλά ψάρια της.

  






Αδελφή της Ευρώπης

Κατά τους αρχαίους χρόνους το νησί θα πρέπει να παρουσίασε ιδιαίτερη ακμή, όπως μαρτυρούν συχνές αναφορές σε κείμενα αρχαίων συγγραφέων, αλλά και διάφορα ευρήματα, κυρίως νομίσματα. Τα ευρήματα εκτίθενται στο αρχαιολογικό μουσείο που λειτουργεί στον Π έ ρ α  Γ ι α λ ό .

Η Αστυπάλαια πήρε το όνομά της από την κόρη του Φ ο ί ν ι κ α και της Π ε ρ ι μ ή δ η ς, που ήταν και αδελφή της Ε υ ρ ώ π η ς. Από την ένωση της Αστυπάλαιας με τον Π ο σ ε ι δ ώ ν α γεννήθηκε ο Αργοναύτης Αγκαίος και ο βασιλιάς της Κω Ε υ ρ ύ π υ λ ο ς. Πρώτοι κάτοικοι της ήταν οι Κ ά ρ ε ς, που την ονόμασαν Π ύ ρ α, από το κοκκινωπό χρώμα των βράχων της. Το νησί ταξίδεψε μέσα στους αιώνες με το ίδιο όνομα. Μικρές μόνο παραφθορές την εμφανίζουν και ως Αστουπαλιά, Α σ τ υ ν έ α και Στυπαλία. Όμως οι ντόπιοι συνηθίζουν να τη λένε ως τις μέρες μας  Α σ τ ρ ο π α λ ι ά.

  






Το νησί πέρασε από την κατοχή της Κ ρ ή τ η ς την εποχή του Μ ί ν ω α. Αργότερα εξελληνίστηκε από αποίκους που ήλθαν από τα Μ έ γ α ρ α. Κατά την ελληνιστική εποχή υπήρξε λιμάνι – σταθμός των Πτολεμαίων της Α ι γ ύ π τ ο υ και κατά τη Ρωμαϊκή εποχή παρουσίασε σημαντική ανάπτυξη χάρη στα πολλά λιμάνια της τα οποία αποτελούσαν ορμητήριο κατά των πειρατών. Στους Βυζαντινούς χρόνους η έξαρση της πειρατείας άλλαξε την οικιστική δομή των νησιών, με την παρακμή των παράλιων οικισμών, τη μετακίνηση των κατοίκων στο εσωτερικό και την οικοδόμηση κάστρων για προστασία. Στην εποχή αυτή ανήκει και το κάστρο του Αγίου Ιωάννη στη νοτιοδυτική ακτή, λείψανα του οποίου υπάρχουν μέχρι σήμερα.

Η περίοδος με το εντονότερο σημάδι που διασώζεται ως τις μέρες μας είναι της Ενετοκρατίας. Μετά την κατάλυση του βυζαντινού κράτους από τους Φ ρ ά γ κ ο υ ς το 1204 και τη δημιουργία του Δουκάτου της Ν ά ξ ο υ, ο Βενετός ιδρυτής του Μάρκος Σ α ν ο ύ δ α ς παραχώρησε την Αστυπάλαια στον επίσης Βενετό ευγενή Ιωάννη Κ ο υ ι ρ ί ν ι.  Αυτός ήταν ιδρυτής και πρώτος ιδιοκτήτης ενός οικήματος το οποίο αποτέλεσε τον πυρήνα του σημερινού οικισμού. Οι Βενετοί έμειναν από το 1207 μέχρι το 1269, χρονιά που οι Βυζαντινοί ανακατέλαβαν το νησί. Είναι αδιανόητο να πάτε στην Αστυπάλαια και να μη επισκεφθείτε το βενετσιάνικο κάστρο των Κουιρίνι. Εδώ δεν πρέπει να περιορισθείτε μόνο σε φωτογραφίες. Αφήστε τη φαντασία σας ελεύθερη και ταξιδέψετε σε άλλες εποχές.

Το 1310, ο δεύτερος Ιωάννης Κουιρίνι, ηγεμόνας της Τήνου και της Μυκόνου, απόγονος του πρώτου, κυρίευσε ξανά την Αστυπάλαια με τη βοήθεια του Μάρκου Γ ρ ι μ ά ν ι. Οι Κουιρίνοι έμειναν κυρίαρχοι του νησιού για σχεδόν 300 χρόνια. Ο καθένας με τη σειρά του ανακαίνιζε και μεγάλωνε το Κάστρο. Πλάκες με τα οικόσημα των ευγενών βενετσιάνων που το έκτισαν και το κατοίκησαν, εντοιχισμένες σε διάφορα σημεία, μιλούν για τα περασμένα μεγαλεία. Μια από αυτές υπάρχει εντοιχισμένη ως τις μέρες μας. Την τοποθέτησαν τον Μάρτιο του 1413, ημέρα που ήταν αφιερωμένη στον προστάτη τους Άγιο Κουερίνι, ο Ιωάννης Δ΄ Κουιρίνι «κόμης της Αστυνέας» και η γυναίκα του Ι σ σ α β έ τ α. Οι Βενετοί έχασαν την Αστυπάλαια το 1537 όταν ενέσκηψε στα νησιά ο φοβερός πειρατής Χαϊρεντίν Μ π α ρ μ π α ρ ό σ α .

Στη διάρκεια της Τουρκοκρατίας το νησί είχε εξασφαλίσει προνόμια και ζούσε αυτοδιοικούμενο. Πήρε μέρος στην Επανάσταση του 1821, αλλά όπως και τα άλλα Δωδεκάνησα έμεινε υπό τουρκική κατοχή, ακολούθησε η ιταλική και τελικά  επανεντάχθηκε στον εθνικό κορμό στις 7 Μαρτίου 1948.

Χρωματική αρμονία

Η πιο συνήθης ώρα να φτάσεις με το πλοίο είναι βράδυ. Η ταλαιπωρία του ταξιδιού αποζημιώνεται καθώς μέσα στη μαύρη σκοτεινιά, μόλις το πλοίο στρίψει το ακρωτήρι της Χειλούς, βλέπεις έκθαμβος το φωτισμένο κάστρο να αιωρείται στο διάστημα. Αν φτάσετε αεροπορικώς το θέαμα είναι διαφορετικό. Πετώντας μπορείτε να δείτε τη Σ ύ ρ ν α, ακόμα πιο νότια τη Ζ α φ ο ρ ά και καθώς ετοιμάζεστε για προσγείωση την Αγία Κυριακή με το εκκλησάκι στην κορυφή, το Λιγνό, το Χονδρό νησί, τον Κουτσομύτη, τους Κουνουπούς, τα Φωκονήσια και τη Σκρόφα.

Η ομορφιά , η χρωματική αρμονία και οι λιτές γραμμές συνθέτουν το νησί. Κυριαρχεί το μπλε του παραδείσου, πασαλειμμένο με το πράσινο ενός φίνου σμαραγδιού. Μέχρι το 19ο αι. η Χώρα ήταν ο μοναδικός οικισμός των νεώτερων χρόνων της Αστυπάλαιας. Οι άλλοι οικισμοί που σήμερα υπάρχουν, δημιουργήθηκαν στη θέση αγροικιών και είναι το Λ ι β ά δ ι και η Ανάληψη η Μ α λ τ ε ζ ά ν α κατά τους Ιταλούς. Στη Χώρα συγκεντρώνεται το σύνολο σχεδόν της ζωής του  νησιού. Είναι χτισμένη πάνω σε μια χερσόνησο που λούζεται σε δυο απάνεμους κόλπους, τον Πέρα Γιαλό αριστερά καθώς κοιτάμε στο πέλαγος και το Λιβάδι δεξιά.

Εδώ ψηλά στα δρομάκια για το Βενετσιάνικο Κάστρο, όλα αποκτούν την ανταύγεια της υπέρβασης. Το Κάστρο με τις δυο κατάλευκες εκκλησίες στέκει αγέρωχο στην κορυφή της χερσονήσου, σηματοδοτώντας την αρχή της εξέλιξης του οικισμού. Οι αέρηδες ανακατώνουν το άρωμα των αιώνων με τη μυρωδιά του φασκόμηλου. Κοιτάζουμε μέσα από τα άδεια παράθυρα και τις πολεμίστρες. Όλο το νησί μπροστά μας, από τον Αγ. Κωνσταντίνο και το ακρωτήρι Εχειλή, ως τη Μαλτεζάνα και τον Π ο ύ λ α ρ η.  Κι ολόγυρα νησάκια και βραχονησίδες σαν πατημασιές στο Αιγαίο. Τα Φωκονήσια, η Ποντικούσα, η Οφιδούσσα και οι Κουνούποι.

Το Κάστρο καταλαμβάνει ολόκληρο το πλάτωμα στην κορυφή του λόφου. Στη νότια πλευρά υπάρχει ένας πολεμικός πύργος γνωστός με το όνομα «Σεράϊ» και ανάμεσα στις σκόρπιες κολώνες και τις πελεκητές πέτρες είναι κτισμένες δυο όμορφες εκκλησίες: Η Παναγιά του Κάστρου και ο Άγιος Γεώργιος. Η πρώτη είναι κτισμένη το 1853  και στο εσωτερικό της υπάρχει η κτητορική επιγραφή του 1413 και οι θυρεοί των Γκουερίνι. Η δεύτερη κτίσθηκε το 1790.

Θαρρείς και βρίσκομαι σ ένα τόπο που συναντάει το Θεό σε κάθε στροφή. Ξεχωριστό στολίδι της Χώρας είναι οι οκτώ συντηρημένοι ανεμόμυλοι. Κοντά στους ανεμόμυλους και λίγο πιο πάνω από το Δημαρχείο ξεκινούν οι δυο βασικοί δρόμοι που οδηγούν στο Κάστρο. Ο καθένας οδηγεί και σε μια ονομαστή εκκλησία, τη Μονή της Παναγίας της Π ο ρ τ α ί τ ι σ σ α ς προς την πλευρά του Λιβαδιού και στη Μεγάλη Παναγιά με βοτσαλοστρωμένη αυλή προς την πλευρά του Πέρα Γιαλού.

Η Παναγία η Πορταίτισσα αποτελεί το μεγαλύτερο προσκύνημα του νησιού και είναι αφιερωμένη στην Πορταίτισσα της Μονής Ι β ή ρ ω ν. Άρχισε να κτίζεται το 1762 από τον τυφλό Όσιο Ά ν θ ι μ ο από την  Κ ε φ α λ ο ν ι ά, ο οποίος προηγουμένως είχε κτίσει τις μονές Ζωοδόχου Πηγής στη Σ ί κ ι ν ο και του Αγίου Γεωργίου στο Κ α σ τ ε λ λ ό ρ ι ζ ο. Η ανέγερση της κράτησε εννιά χρόνια και στη διάρκειά της η παράδοση μιλά για πολλά θαύματα. Κοντά στη Μονή λειτουργεί εκκλησιαστικό μουσείο με σπάνια κειμήλια εξαιρετικής τέχνης.  

Το Μέσα και Έξω νησί

      






Στη μέση περίπου του νησιού η στεριά στενεύει τόσο πολύ που μια λωρίδα γης μόλις 100 μέτρων συνδέει τα δυο τμήματα. Το Στενό, όπως το λένε οι ντόπιοι, χωρίζει την Αστυπάλαια στο ανατολικό Μέσα Νησί και στο δυτικό Έξω Νησί. Η Χώρα βρίσκεται στο έξω νησί και ο ασφαλτοστρωμένος δρόμος για το Μέσα Νησί περνά δίπλα από τις διαδοχικές παραλίες Μαρμάρι, Στενό, Πλάκες, Μπλέ Λιμανάκι και φτάνει, μετά από 9 χλμ. συνολικής διαδρομής,  στην Ανάληψη η Μαλτεζάνα. Οι Πλάκες είναι μια παραλία που δεν θα ξεχάσετε ποτέ. Στο Μπλε Λιμανάκι τα νερά είναι σε αποχρώσεις του σμαραγδιού- θα μπορούσε να λεγόταν και «Πράσινο Όνειρο». Απαραίτητα αξεσουάρ το μαγιό για να δροσίζεσαι κι ένα βιβλίο για να διαβάζεις με τις ώρες.

Η Μαλτεζάνα, λένε, πήρε το όνομά της γιατί την πρωτοκατοίκησαν Μαλτέζοι πειρατές. Είναι παραθεριστικός οικισμός, όπου αράζουν αρκετά ψαροκάϊκα. Ο επισκέπτης μπορεί να δει τα σπουδαίας αρχαιολογικής σημασίας Πρωτοχριστιανικά λουτρά του Τ α λ λ α ρ ά. Είναι περίπου αφημένα στην τύχη τους, αλλά αξίζει η διείσδυση ανάμεσα σε άγρια χόρτα και συρματοπλέγματα. Επίσης μπορείτε να δείτε τα ρωμαϊκά ψηφιδωτά στο προαύλιο της Αγίας Βαρβάρας που είναι καταπληκτικά. Φυσικά ξεχωρίζει ο ζωδιακός κύκλος. Στην Κ ύ λ ι ν τ ρ α, συναντάμε μια μεγάλη σωστική ανασκαφή. Εδώ βρέθηκε το μοναδικό στον κόσμο βρεφικό νεκροταφείο (του 750 π.Χ.).  Εδώ και δυο χρόνια το έργο αυτό εντάχθηκε σε πρόγραμμα που διαχειρίζεται το υπουργείο Αιγαίου για τα μικρά νησιά, αλλά τίποτα ακόμη δεν έχει γίνει με κίνδυνο να καταστραφεί το σπουδαίο αυτό αρχαιολογικό υλικό - 2.750 ετών!

      

Μετά τη Μαλτεζάνα ασφαλτοστρωμένος δρόμος καταλήγει στο Σ χ ο ι ν ώ ν τ α, από εκεί βατός χωματόδρομος ανηφορίζει για τον όρμο Β α θ ύ προσφέροντας την πανοραμική θέα του κόλπου Β ά ϊ. Στο Βαθύ μπορείτε να πάτε και με βάρκα. Πριν το Βαθύ ένας δύσκολος χωματόδρομος καταλήγει στο Μοναστήρι της Παναγιάς της Π ο υ λ α ρ ι α ν ή ς.Επιστρέφοντας στο «Έξω νησί», μετά το Στενό, αρχίζει ο χωματόδρομος που οδηγεί στο λιμανάκι του Άγιου Ανδρέα (1 χλμ.).

Μία άλλη διαδρομή που θα ξεκουράσει το μάτι του επισκέπτη αρχίζει από τη Χώρα και περνά τα βουνά του «Έξω νησιού» με τα διάσπαρτα λευκά εκκλησάκια. Σ αυτή τη διαδρομή είναι το Μοναστήρι της Φ λ ε β α ρ ι ώ τ ι σ σ α ς, που γιορτάζει 2 Φεβρουαρίου και η μέρα αυτή είναι το χειμερινό ραντεβού των Αστυπαλιωτών απ’ όλο τον κόσμο.  Στο τέρμα αυτής της διαδρομής είναι η περιοχή του Άγιου Ιωάννη (10 χλμ.), όπου εκτός από το κατάλευκο εκκλησάκι θα σας συναρπάσει η θέα με τα περιβόλια, τις πηγές και την υπέροχη παραλία. Δεξιά από το εκκλησάκι, ψηλά  στην άκρη του βουνού, υπάρχουν τα ερείπια του παλιού κάστρου.

Μια από τις πιο όμορφες περιοχές στο νησί είναι το Λιβάδι. Τα σπίτια πνιγμένα στα λουλούδια και η παραλία έχει φόντο το Κάστρο. Από εδώ ξεκινά βατός χωματόδρομος που οδηγεί στην απομονωμένη παραλία των γυμνιστών Τ ζ α ν ά κ ι. Αφού περάσετε μικρούς όρμους και την παραλία του Πάπου θα καταλήξετε στην αμμουδερή θάλασσα του Αγίου Κωνσταντίνου με φόντο το ονειρεμένο σκηνικό της Χώρας.








Στις δυο πιο όμορφες παραλίες του νησιού είναι τα Καμινάκια, όπου μετά το μπάνιο θα δοκιμάσετε στην ταβέρνα γίδα βραστή και οι Βάτσες, όπου υπάρχει σπήλαιο με σταλακτίτες και σταλαγμίτες. Στο σημείο αυτό να προσθέσουμε ότι η Αστυπάλαια δεν θα απογοητεύσει ούτε τους φίλους του εναλλακτικού τουρισμού. Έχει πολύ αξιόλογο αναρριχητικό πεδίο, δίκτυο πεζοπορικών διαδρομών και δυο σπήλαια χαρτογραφημένα και φωτογραφημένα.

Ντόπιες γεύσεις

Μη φύγετε χωρίς να δοκιμάσετε ντόπιες γεύσεις. Η Κακαβιά, οι χταποδοκεφτέδες, οι ντολμάδες με τα αμπελόφυλλα και οι λουκουμάδες έχουν παράδοση πολλών χρόνων. Επίσης ονομαστά είναι τα τυριά από αιγοπρόβιο γάλα, όπως η «χλωρή» και το σιγκάθουρο, ένα βούτυρο σπάνιας γεύσης που βγαίνει καθώς φτιάχνεται το τυρί. Μοναδικό το Αστυπαλίτικο κατσικάκι, ελεύθερης βοσκής και τα πουγκιά με την κοπανιστή. Μη ξεχάσετε το θυμαρίσιο μέλι (μαέστρος του μελιού στο νησί θεωρείται ο Παναγιώτη Δελμαδώρος). Και φυσικά θα ευχαριστηθείτε ψάρι. Μπαρμπούνια, πετρόψαρα, σαργοί, ροφοί, χειλούδες, σκάροι και χταπόδια.

Για να μη ψάχνετε στα τυφλά να πάτε στην ταβέρνα «Αλμύρα» στη Μαλτεζάνα, όπου η γεύση έχει την τιμητική της. Σπεσιαλιτέ: παστό ψάρι με ζαρζαβατικά, ντολμάδες μούρλια και κακαβιά από σκορπίνες. Το Εστιατόριο «Ακτή», συνδυάζει την καλύτερη θέα με την εξαιρετική κουζίνα. Σπεσιαλιτέ: Σουπιές με κοφτό μακαρονάκι. Γεμιστό καλαμάρι με ρύζι και τυριά. Στην «Αυστραλία», στον Πέρα Γυαλό, τα λαδερά έχουν την τιμητική τους. Να δοκιμάσετε το μπριάμι. Στον «Αστρόπελο» στο Λιβάδι η αστακομακαρονάδα είναι νοστιμότατη. Το «Γεράνι» προσφέρει σπιτικό φαγητό σε θηριώδεις μερίδες. Στο "Αρχιπέλαγος" λιαστή ντομάτα, ζημωτό ψωμί, ελιές και κοπανιστή χλωρή. Στην "Αστυφαγιά" στη Μαλτεζάνα φρεσκότατο ψάρι και ντόπιο κατσικάκι με την παραδοσιακή συνταγή. Τέλος για ντόπιες λιχουδιές να πάτε στο καφενείο «Του Μουγγού».

Πως θα πάτε

Συνδέεται αεροπορικώς με την Αθήνα (Olympic Air τηλ. 801 801 0101) και με τη Ρόδο.

Ακτοπλοϊκώς υπάρχουν αναχωρήσεις από τον Πειραιά  (διάρκεια ταξιδιού δέκα ώρες) και ένα δρομολόγιο Blue Star από τη Ρόδο και τον Πειραιά (τηλ. 210 89 19 800).

Όσοι έχετε δικό σας σκάφος θα βρείτε πολλά φυσικά λιμάνια και υπήνεμους όρμους. Εκτός από το νέο λιμάνι στον Άγιο Ανδρέα, υπάρχουν το Βάϊ, το Βαθύ, το Λιμνιονάρι, το Αγριλίδι, ο Σχοινώντας, η Μαλτεζάνα (θυμίζει τη Σούδα) και ο Πέρα Γιαλός, το παλιό λιμάνι που το πιάνει ο σορόκος. Για τις μετακινήσεις στο νησί δυο λεωφορεία κάνουν τακτικά καθημερινά δρομολόγια προς Λιβάδι, Μαλτεζάνα, Βαθύ. Υπάρχουν και ταξί.

Που να μείνετε

Ίσως δεν υπάρχει άλλο νησί της άγονης γραμμής που να διαθέτει ανάμεσα σε πολυτελή καταλύματα μέχρι ενοικιαζόμενα δωμάτια.

-  Στο Kilindra  η θέα κόβει την ανάσα και η πισίνα σου δίνει την εντύπωση ότι πετάει πάνω στη θάλασσα, καθώς είναι κρεμασμένη στο βράχο. Η σουίτα 14 βλέπει όλο το Αιγαίο και ο ιδιοκτήτης Γιάννης Λέμης έχει φροντίσει να υπάρχουν όλες οι ανέσεις, όμως  χωρίς να λείπει η σπιτική φιλοξενία.

Hotel Καλλίχωρον,  στη Χώρα. Χτισμένο σε βράχο, κρατά το παραδοσιακό χρώμα, ενώ παράλληλα έχει όλες τις σύγχρονες ανέσεις. Προτεινόμενο δωμάτιο η σουίτα νούμερο 1.

-  Τα δωμάτια Βαϊκούση, κάτω από το κάστρο, προσφέρουν μοναδική θέα και ανεβάζουν τον πήχη της αισθητικής ψηλά.

-  Το Maltezana Beach Hotel είναι ένα πλήρες ξενοδοχειακό συγκρότημα χτισμένο σε 9 στρέμματα και πάνω στο κύμα της ωραιότερης παραλίας. Ο εκ των ιδιοκτητών του Βλάσσης Λαπάτας έδωσε μεγάλη σημασία στην αρμονία με το περιβάλλον και τους κανόνες της ντόπιας αρχιτεκτονικής. E-mail: contact@maltezanabeach.gr Τηλ. 22430 61558

-  Με σεβασμό στο φυσικό περιβάλλον, τις αρχιτεκτονικές ιδιαιτερότητες και την παράδοση του νησιού, τα 10 ευρύχωρα και πολυτελή διαμερίσματα του «Φίλντισι»  ( μόλις 3 χλμ. από τη Χώρα πάνω από τη μαγευτική παραλία του Αγ. Βασιλείου) ικανοποιούν όλες τις σύγχρονες ανάγκες και τις πιο υψηλές απαιτήσεις.

-  Το ξενοδοχείο Παράδεισος είναι ένα από τα παλαιότερα και τα πιο φιλόξενα της αρχοντικής Αστυπάλαιας, τηλ. 22430 61224. E-mail:hotelparadissos@hotmail.com

- Από τα studios έχετε αρκετές επιλογές. Ενδεικτικά ξεχώρισα το Studios Καίτη, στον Πέρα Γιαλό. Προσφέρει ξεκούραση και ντόπια φιλοξενία. E-mail: marina_axladioti@hotmail.com τηλ. 22430 61375

Περισσότερα για Ξενοδοχεία- Studios και Ενοικιαζόμενα Δωμάτια θα βρείτε στη διεύθυνση: www.astypalaia.gr/files/index1gr.htm

Το άρωμα της άγονης γραμμής

Γαλάζιο και λευκό, θάλασσα και πέτρα, όλα μια αγκαλιά. Εικόνες σχεδόν κινηματογραφικές. Το νησί βρίσκεται σε ανοδική πορεία τα τελευταία χρόνια και προσβλέπει στον τουρισμό με ξεκάθαρες απόψεις. Η προστασία του δομημένου περιβάλλοντος είναι φανερή.

Ο Δήμαρχος Πανορμίτης Κ ο ν τ α ρ ά τ ο ς ήταν σαφής, στη σύντομη συνομιλία που είχα μαζί του:

- "Χτίζουμε τις βασικές υποδομές, αλλά κρατάμε το άρωμα της άγονης γραμμής που μας κάνει άμεσα αναγνωρίσιμους στους τόσους φίλους μας και με ήπιες μορφές ανάπτυξης, χτίζουμε το μέλλον μας με σεβασμό στο περιβάλλον και τις παραδόσεις μας. Φιλοδοξία μας είναι και θα είναι πάντα να προσφέρουμε όσο το δυνατόν περισσότερα στο όμορφο νησί μας για να το κάνουμε πιο φιλόξενο στους επισκέπτες μας, πιο ανθρώπινο στους συμπατριώτες μας, αναδεικνύοντας τον πολιτισμό και τις ομορφιές του".

Φεύγουμε από το απάνεμο λιμάνι του Αγ. Αντρέα με το συμπέρασμα ότι μια επίσκεψη ποτέ δεν φτάνει, μια φορά είναι λίγη.