ON LINE Περιοδικό - ΜΗ ΚΕΡΔΟΣΚΟΠΙΚΟ - με τον Χρήστο Μυστιλιάδη

Καππαδοκία, η γη των θρύλων

Για να προσανατολιστείτε ακόμα καλύτερα φανταστείτε την σαν ένα ανεστραμμένο τρίγωνο οι πλευρές του οποίου ορίζονται από τις πόλεις Ακσαράι στα δυτικά, Καισάρεια στα ανατολικά και Νίγδη στο νότο. Σ αυτό το τρίγωνο τους προϊστορικούς χρόνους τα βουνά Ερτζιγές (ο Αργαίος των αρχαίων, 3917 μέτρα ύψος) και Χα σάν (3.268 μ.) βάλθηκαν να συναγωνίζονται σε ηφαιστειακή δραστηριότητα. Οι απανωτές εκρήξεις τους σκέπασαν την περιοχή και έντυσαν το οροπέδιο με λάβα, λάσπη, βασάλτη και ανδεσίτη. Οι διαβρώσεις που υπέστη μετά το ηφαιστειογενές περίβλημα από τους ανέμους και τα νερά δημιούργησαν ένα εξωπραγματικό, φαντασμαγορικό τοπίο.

Το όνομα της Καππαδοκίας είναι αμφίβολης προέλευσης. Κατά τον Α ρ ρ ι α ν ό προέρχεται από τον Ασσύριο βασιλιά Κ α π π α δ ό ξ, ενώ κατά τον Π λ ί ν ι ο από ένα ομώνυμο αρχαίο ποταμό. Η Καππαδοκία απλώνεται σ ένα εκτεταμένο οροπέδιο με υψόμετρο 1.500μ. στην ανατολική Μικρά Ασία, 300 χλμ. από την Άγκυρα. Εκτείνεται από τον Ε ύ ξ ε ι ν ο Πόντο μέχρι την οροσειρά του Τ α ύ ρ ο υ. Την τελική σμίλη σε αυτή την φυσική πανδαισία την έβαλαν άνθρωποι και κυρίως πολλοί ασκητές που ήρθαν στην Καππαδοκία από τον 4^ο μ.Χ. αι. και δημιούργησαν χριστιανικές, μοναστικές κοινότητες. Όλοι ξέρουμε τον Μ έ γ α Β α σ ί λ ε ι ο από την Καισάρεια, τον Γ ρ η γ ό ρ ι ο Ν α ζ ι α ν ζ η ν ό από την Καρβάλη και τον Γρηγόριο Ν ύ σ σ ης από τη Νίγδη, οι οποίοι αναδείχθηκαν σε κυρίαρχες πνευματικές μορφές που ξεπέρασαν την εποχή τους.

Εδώ, φωτογραφίες από το ταξίδι μας

Το 1900 Α σ σ ύ ρ ι ο ι έμποροι ίδρυσαν αποικία στην περιοχή και από το 1750 π.Χ. μέχρι τον 7^ο π.Χ. αιώνα η Καππαδοκία υπήρξε το κέντρο πολιτισμού των Χ ι τ τ ι τ ώ ν. Στα μέσα του 6^ου π.Χ. αι. η Καππαδοκία έγινε περσική σατραπεία. Το 334 ελευθερώθηκε από τον Μ έ γ α Α λ έ ξ α ν δ ρ ο και από το 332 έως το 17 μ.Χ. έγινε ανεξάρτητο βασίλειο με σημαντικότερα κέντρα την Κομάνα (Καισάρεια), Βενάσα (Άβανος) και Τιάνα (Κεμερχισάρ). Μετά προσαρτήθηκε στη Ρωμαϊκή αυτοκρατορία. Οι Καππαδόκες παίδεψαν για αρκετά χρόνια τους Ρωμαίους αλλάζοντας συχνά στρατόπεδο, πότε συμμαχώντας μαζί τους και πότε συνασπιζόμενοι με τους εχθρούς τους. Το 17 μ.Χ. και αφού είχε προηγηθεί μακρά περίοδος πιστής συμμαχίας, ο Τιβέριος ανακήρυξε την Καππαδοκία ρωμαϊκή επαρχία, παραχωρώντας σημαντικά προνόμια στους Καππαδόκες.

Στην αρχή της χριστιανικής εποχής ο Σ τ ρ ά β ω ν αναφέρει τη λατρεία του Μα στην Καισάρεια και του Ουράνιου Δία στην Άβανο. Όπως είναι γνωστό από τον Ξ ε ν ο φ ώ ν τ α τουλάχιστον από το 401 π.Χ. υπήρχαν στην Καππαδοκία τρωγλοδυτικές κατοικίες.

Ένας από τους διάσημους εισβολείς της Καππαδοκίας ήταν ο πάμπλουτος βασιλέας των Λύδιων Κ ρ ο ί σ ο ς, ο οποίος λίγο πριν τον εκτελέσουν στην πυρά οι δήμιοι του Πέρση βασιλιά Κ ύ ρ ο υ ανέκραξε το όνομα του Σ ό λ ω ν α, ενθυμούμενος τη ρήση του Αθηναίου σοφού «μηδένα προ του τέλους μακάριζε». Συγκινημένος από τα γεγονότα αυτά ο Απόλλων έστειλε μια καταρρακτώδη βροχή που γλίτωσε από τις φλόγες τον Κροίσο και οι Π έ ρ σ ε ς εντυπωσιασμένοι από την παρέμβαση του ξένου Θεού άφησαν ελεύθερο τον Κροίσο και τον τίμησαν δεόντως.

Όταν ήρθε η σειρά των Βυζαντινών προσάρτησαν τα εδάφη της αυτοκρατορίας στην Καππαδοκία και τη διατήρησαν μέχρι τον 11^ο αιώνα, περίοδο κατά την οποία η περιοχή γνώρισε σπουδαία θεολογική άνθηση. Κατά τη διάρκεια των αιώνων εκατοντάδες είναι οι εκκλησίες που λαξεύτηκαν μέσα στο μαλακό πέτρωμα του οροπεδίου. Το κλίμα της Καππαδοκίας είναι ξηρό και ο λαξευμένος βράχος δεν διαβρώνεται, ούτε φθείρεται από την υγρασία. Οι Καππαδόκες λαϊκοί και μοναχοί χρησιμοποίησαν την τεχνική του λαξεύματος σε εποχές λεηλασιών, συγκρούσεων και τρομερής ανασφάλειας. Είχαν έτσι έναν τρόπο εύκολο και ανέξοδο, ενώ συγχρόνως υπήρχε η δυνατότητα να κρύψουν την εκκλησία καμουφλάροντας την είσοδό της με μια μεγάλη πέτρα.

Η πόλη της στέπας

Το Ικόνιο θεωρείται η πόλη της στέπας, αλλά και ιερή πόλη επειδή υπήρξε φάρος του σουφισμού δηλαδή του μυστικιστικού ασκητισμού του Ισλάμ, κυρίως χάρη στο μυστικιστή ποιητή Μ ε β λ α ν ά Τζελαλεντίν Ρουμί (1207-1273), τον ιδρυτή του τάγματος των Μ ε β λ ε β ί , γνωστότερο και ως τάγμα των Περιστρεφόμενων Δερβίσηδων, λόγω του περιστροφικού χορού τους, του σαμά. Ο Ρουμί εγκαταστάθηκε εκεί το 1225 όταν ο πατέρας του Μπαχεντίν Βαλάντ, καταγόμενος από το Balkh του Α φ γ α ν ι σ τ ά ν, ξέφυγε από μογγολική επιδρομή και ίδρυσε το πρώτο τάγμα που εξαπλώθηκε σε όλη την Ανατολία, τη Συρία και κυρίως την Αίγυπτο.

Ανασκαφές αποκάλυψαν ερείπια της χαλκολιθικής εποχής από την 3^η προχριστιανική χιλιετία. Επίσης το Ικόνιο υπήρξε η πρωτεύουσα του σελτζουκικού σουλτανάτου του Ρ ο υ μ, του ισχυρότερου σουλτανάτου της Ανατολίας κατά τον Μεσαίωνα. Στα μέσα της 2^ης και ως το 1200 η περιοχή υπαγόταν στο βασίλειο των Χ ε τ α ί ω ν. Με την πτώση τους εγκαταστάθηκαν οι Φ ρ ύ γ ε ς και σύμφωνα με την παράδοση η πόλη ήταν η πρώτη που κτίσθηκε μετά από κατακλυσμό που κατέστρεψε την ανθρωπότητα.

Η φρυγική πόλη καταστράφηκε τον 7^ο π.Χ. αι., αργότερα βρέθηκε υπό την κυριαρχία των Λ υ δ ώ ν και στα μέσα του 6^ου αι. υπό την δικαιοδοσία των Περσών. Το Ικόνιο κατέλαβε ο Μ. Αλέξανδρος το 333 π.Χ. και μετά το θάνατό του έγινε κτήση του Λ υ σ ί μ α χ ο υ. Στην ταραγμένη περίοδο που ακολούθησε η πόλη διοικούνταν από Σελευκίδες βασιλείς, τους βασιλείς της Π ε ρ γ ά μ ο υ και το 133 π.Χ. κληροδοτήθηκε στους Ρωμαίους. Εκείνη την περίοδο προς τιμήν του Κ λ α ύ δ ι ο υ ονομάστηκε Κλαυδικόνιο και αργότερα λόγω Αδριανού Colonia Aelia Hadriana (Augusta Iconiesium).

Επίσης είναι ο τόπος όπου δίδαξαν οι Απόστολοι Π α ύ λ ο ς και Β α ρ ν ά β α ς το 47, 50 και 53 κατά τη διάρκεια των περιοδειών τους στη Μικρά Ασία. Τα βυζαντινά χρόνια έγινε επισκοπική έδρα. Καταστράφηκε από τους Άραβες τον 7^ο, 8^ο και 9^ο αι. Λεηλατήθηκε από τους Σελτζούκους Τούρκους το 1069, αλλά οριστικά κυριεύτηκε το 1087 από τον Πέρση ιστορικό Μοστουφί Καζβινί. Στα τέλη του 11^ου αι. ήταν η πρωτεύουσα του Σελτζουκικού σουλτανάτου Ρουμ. Για μικρό διάστημα η πόλη καταλήφθηκε και από τους Σταυροφόρους, όταν πήγαιναν προς τους Αγίους Τόπους.

Το Ικόνιο και η επαρχία του προσαρτήθηκαν οριστικά στην Οθωμανική Αυτοκρατορία το 1466 από τον Μ ω ά μ ε θ τον Πορθητή. Έκτοτε διοικούνταν από πρίγκιπες που διορίζονταν από τον σουλτάνο. Το 1832 η πόλη κατελήφθη για λίγο από τα στρατεύματα του Ιμπραήμ πασά, γιου του Μεχμέτ Αλή, αλλά ο Αιγύπτιος κατακτητής πιεζόμενος από πολλές ευρωπαϊκές δυνάμεις αναγκάστηκε να αποχωρήσει.

Προτείνουμε αν έχετε χρόνο να πάτε από εδώ και στο Sille, 10 χλμ. από το δρόμο του Afyon. Δεξιά στα 2,5 χλμ. υπάρχει παλιά βυζαντινή εκκλησία σε καλή κατάσταση και πολλές λαξευτές εκκλησίες (μερικές έχουν νωπογραφίες). Οι μνήμες της βυζαντινής εποχής ολοζώντανες μπροστά μας.

Ο τουρίστας πρέπει να δει στο Ικόνιο τα σελτζουκικά μνημεία, το αρχαιολογικό μουσείο και το μοναστήρι του Μεβλανά. Στην περιοχή γύρω από το μουσείο απλώνεται η παλιά πόλη με τα δαιδαλώδη δρομάκια της αγοράς. Μυρωδιές μπαχαρικών, χαλιά με έντονα χρώματα και εντυπωσιακά σχέδια και μαγαζιά με μουσικά όργανα φτιάχνουν ατμόσφαιρα έντονη και γοητευτική. Η βαθιά θρησκευτικότητα των ντόπιων είναι έντονη στους δρόμους. Σπάνια βλέπεις γυναίκα με ακάλυπτο κεφάλι, ενώ οι ηλικιωμένοι έχουν χαρακτηριστική άσπρη γενειάδα και ολόλευκα ρούχα.

Στο τζαμί Aleadin Camil στην αίθουσα προσευχής εντυπωσιακοί είναι οι 42 κίονες με ρωμαϊκά η βυζαντινά κιονόκρανα. Ο μινιμπάρ από σκαλιστό ξύλο με αραβουργήματα είναι αληθινό αριστούργημα. Επίσης να δείτε το Buyuk Karatay Medresesi με τη θαυμάσια μαρμάρινη και πλούσια διακοσμημένη πύλη του παλιού μεντρεσέ του 1251. Στο αρχαιολογικό μουσείο εκτίθενται αρχαιότητες από το ελληνικό και ρωμαϊκό παρελθόν, όπως οι δώδεκα άθλοι του Ηρακλή. Το μουσείο ισλαμικής τέχνης ήταν παλιά μια μονή του τάγματος των δερβίσηδων.

Στις όχθες του Κόκκινου Ποταμού

Την επόμενη μέρα, αφήνοντας πίσω μας τις κοιλάδες με τις λαξευτές εκκλησίες, φθάσαμε στην Ά β α ν ο. Είναι η παλιά ρωμαϊκή πόλη Venasa, βρίσκεται βόρεια του Goreme, στις όχθες του Κόκκινου ποταμού (Kizilirmak), που δεν είναι άλλος από τον Άλυ των αρχαίων. Το μικρό χωριό (15.900 κάτοικοι) είναι χτισμένο σε υψόμετρο 910 μ. Σήμερα είναι το χωριό των αγγειοπλαστών και των υφαντουργών. Τα κεραμικά της Αβάνου είναι από τα πιο φημισμένα της Τουρκίας και ο τροχός του κεραμίστα είναι εφεύρεση της Ανατολίας από την 3η προχριστιανική χιλιετία. Είναι ίσως το μόνο χωριό της Τουρκίας που αντί τον Ατ α τ ο ύ ρ κ στην κεντρική του πλατεία έχει το άγαλμα του ανώνυμου κεραμοποιού με τους μαθητές του.

Το σπουδαιότερο μνημείο είναι ο τύμβος του Τετς που έχει ύψος 30 μ. και περιφέρεια 350 μ. Από τον Σ τ ρ ά β ω ν α η Άβανος ήταν ξακουστή για ένα ναό του Δία και ίσως το μνημείο να ήταν αφιερωμένο στον προστάτη της πόλης που ήταν ο Ουράνιος Δίας. Επειδή εδώ η ζωή έχει τους δικούς της ήσυχους ρυθμούς πολλοί ακόμα κι αν δεν μένουν πηγαίνουν στην Άβανο για φαγητό, για βόλτα η για τσάϊ.

Από το Akhal Teke μπορείτε να νοικιάσετε άλογα και να κάνετε μια ημερήσια εκδρομή στο Κίτρινο Καραβάν σεράι (Sarihan) 6 χλμ., στην Κοιλάδα των Ρόδων (Gulludere Vadisi) και σε άλλα κοντινά αξιοθέατα. 22 χλμ. βόρεια υπάρχει η υπόγεια πόλη του Ozkonak, όπου θα αποφύγετε τον συνωστισμό του Kaymakli και του Derinkuyu. Μια άλλη πρόταση είναι το κοντινό χωριό Bayramhacilar όπου υπάρχουν θερμές πηγές σε πισίνες.

Aν διανυκτερεύσετε στην Άβανο υπάρχουν φθηνά ενοικιαζόμενα δωμάτια σκαμμένα σε πέτρινους βράχους, κάποια από αυτά έχουν υπέροχη θέα και άλλα διαθέτουν μέχρι και τζακούσι. Το φαγητό είναι καλό, αλλά ξεχωρίζουν οι τοπικές σπεσιαλιτέ που θα σας ξετρελάνουν με τη νοστιμιά τους. Δοκιμάστε να φάτε Gozleme, μια πίτα με πατάτα και τυρί και μενεμέν, είναι η τουρκική εκδοχή της στραπατσάδας.

Πολύ κοντά στον Άβανο βρίσκεται το χωριό Τσαβούσιν (Cavousin). Εδώ εκτός από τα σπίτια μέσα στους βράχους μπορείτε να δείτε την εκκλησία του Ιωάννη του Βαπτιστή που βρίσκεται στην κορυφή ενός λόφου και έχει διαστάσεις καθεδρικού ναού. Είναι μια από τις αρχαιότερες εκκλησίες της Καππαδοκίας. Σχεδόν πάνω στον κεντρικό δρόμο υπάρχει και η εκκλησία του Αγίου Ιωάννη. Για να μπείτε στην εκκλησία θα πρέπει να ανεβείτε μια απότομη σιδερένια σκάλα, αλλά αξίζει τον κόπο γιατί οι νωπογραφίες της είναι σπουδαίες. Αυτό το ταπεινό χωριό είναι κομβικό σημείο της Καππαδοκίας αποτελεί αφετηρία πολλών γραφικών διαδρομών στην περίφημη Κοιλάδα των Ρόδων (Gulludere Vadisi) και στο Κόκκινο Φαράγγι (Kizilcukur). Πηγαίνοντας 6,5 χλμ πιο μακριά θα φθάσετε στο παρατηρητήριο Zindanonou.

Προσκύνημα στο παρελθόν

Την επομένη το πρωί φύγαμε για το Mustafapasa, την ελληνική Σ ι ν α σ ό. Στην πλατεία, δίπλα στα καφενεία κάτω από τη σκιά των δέντρων βρίσκεται μια πέτρινη εκκλησία, που ευτυχώς δεν έχει γίνει ακόμα τζαμί. Επισκευάζεται από το 1996. Περπατώντας στο χωριό είδαμε πολλά αρχοντικά σπίτια, τα περισσότερα μισοερειπωμένα. Το ελληνιστικό παρελθόν της πόλης είναι διάχυτο παντού και μάλιστα είδαμε μερικές επιγραφές στις προσόψεις των σπιτιών γραμμένες στα ελληνικά. Το 1924 ζούσαν 800 Έλληνες και 1.000 Τούρκοι.

Ο ναός των Αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης (ανεγέρθηκε το 1729 και αποκαταστάθηκε το 1850) και το σχολείο που θεμελιώθηκε την 1^η Μαίου του 1900 μαρτυρούν τη ευμάρεια που επικρατούσε. Λίγο έξω από εδώ σώζονται αρκετές λαξευτές εκκλησίες (όπως του Αγίου Βασιλείου του 12^ου αι. και του Αγίου Νικολάου) με τοιχογραφίες από την εποχή της εικονομαχίας.

Φεύγουμε από εδώ με την ικανοποίηση ότι πραγματοποιήσαμε ένα προσκύνημα στο ελληνικό παρελθόν. Στη Σινασό υπάρχει ένα παλιό ρωμέικο σπίτι το Old Greeke House, το ωραιότερο κατάλυμα του χωριού, που προσφέρει κι απίθανο μπακλαβά καθώς επίσης και το μικρό ξενοδοχείο Lamia, ιδιοκτησία μιας παλιάς Κωνσταντινουπολίτισσας (τηλ. +90353 5306). Οκτώ λεωφορεία την ημέρα συνδέουν το Ugrup με το Mustafapasa. Αν έρθετε από το Ugrup, στο 2ο χλμ. να σταματήσετε στη Pancarlik Kilisesi, εκκλησία του 11ου αι. χτισμένη μέσα σ ένα ηφαιστειογενή κρατήρα με υπέροχες νωπογραφίες αγίων.

6 χλμ. από τη Σινασό, το Ugrup. Π ρ ο κ ό π ι στα ελληνικά, χτισμένο μέσα σε μια στενή κοιλάδα. Είναι ο τόπος όπου αγίασε ο Όσιος Ιωάννης ο Ρώσος. Μπορείτε να δείτε από κοντά τον τόπο της αιχμαλωσίας του και το σταύλο όπου περιποιόταν τα ζώα του αφέντη του και αγρυπνούσε προσευχόμενος.

Θα ανεβείτε με τα πόδια στο παλαιό Προκόπι πού ήταν χτισμένο στην δυτική πλευρά ενός πελώριου ψαμμητικού βράχου. Τα σπίτια είναι όλα έρημα, πεσμένα. Ο ναός του Αγίου Γεωργίου δεν θυμίζει ότι κάποτε ήταν ναός. Μόνο η αψίδα του υπάρχει. Εδώ τοποθέτησαν το τίμιο λείψανο του Αγίου και τρία χρόνια μετά το θάνατό του (1730) το βρήκαν ακέραιο και άφθαρτο. Λίγο πιο πάνω και αριστερά είναι το αρχοντικό του αγά, του οποίου ο άγιος ήταν σκλάβος. Μετά το 1924 το κράτος μετέφερε τους κατοίκους χαμηλότερα σ’ ένα άλλο συνοικισμό.

Το Προκόπι, είναι μια πόλη που προτιμούν πολλοί ως τόπο διαμονής πηγαίνοντας για την Καππαδοκία. Σήμερα έχει 13.500 κατοίκους. Το 1924 είχε 2.500 τουρκόφωνους Έλληνες και 10.00 Τούρκους. Έχει λίγα αξιοθέατα, όμως στα περίχωρα υπάρχουν ενδιαφέροντα τοπία, μνημεία, χριστιανικές εκκλησίες και μοναστήρια. Για τη διαμονή σας υπάρχουν όλων των ειδών τα καταλύματα. Για το φαγητό σας προτείνουμε το εστιατόριο Αχρά, που στεγάζεται σε παλιό ελληνικό σπίτι, το Cappadokya, το Han Ciragan πρώτο στους μεζέδες και το Yaprak φημισμένο για την ποικιλία κεμπάπ.

Όποιο τρόπο κι αν διαλέξετε γι αυτό το ταξίδι, να φοράτε τα πιο άνετα παπούτσια σας και καλό είναι να κρατάτε μαζί σας ένα φακό που θα σας φανεί πολύτιμο εργαλείο στα σπήλαια και τις εκκλησίες.